Οδηγίες φιλολογικών μαθημάτων

2013-04-18 10:52

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

1. Γνωστό:

Δίνεται στους μαθητές απόσπασμα διδαγμένου κειμένου 12-20 στίχων και τους ζητείται:

Α. να μεταφράσουν ένα τμήμα του 8-10 στίχων στη νέα ελληνική (10 μονάδες)

Β. να απαντήσουν σε:

(α) Δύο (2) ερωτήσεις ερμηνευτικές, που μπορεί να αναφέρονται σε ιδέες/ αξίες/ προβλήματα, στη στάση/ ήθος/ χαρακτήρα των προσώπων, στο ιστορικό/ κοινωνικό/ πολιτιστικό πλαίσιο της εποχής του έργου, στη δομή/ σύνθεση του κειμένου, σε υφολογικά/ αισθητικά θέματα, με βάση ολόκληρο το ανωτέρω απόσπασμα. (20 μονάδες)

(β) Μία (1) ερώτηση ερμηνευτική που αναφέρεται σε τμήματα τού από μετάφραση διδασκόμενου κειμένου, σε συσχετισμό με το παραπάνω εξεταζόμενο πρωτότυπο απόσπασμα. Σε αυτήν την περίπτωση δίνεται στους μαθητές σε φωτοτυπία το συγκεκριμένο μεταφρασμένο τμήμα. (10 μονάδες)

(γ) Μία (1) ερώτηση που αναφέρεται στο γραμματειακό είδος, στο οποίο ανήκει το κείμενο, στον συγγραφέα ή στο έργο του. (10 μονάδες)

(δ) Μία (1) ερώτηση λεξιλογική-σημασιολογική (σύνδεση λέξεων αρχαίας και νέας, διατήρηση ή αλλαγή της σημασίας τους, οικογένειες ομόρριζων λέξεων, απλών ή σύνθετων, συνώνυμα, αντώνυμα). (10 μονάδες)

2. Άγνωστο: 

Δίνεται επίσης αδίδακτο πεζό κείμενο αττικής διαλέκτου 10-12 στίχων και ζητείται:

Α. να το μεταφράσουν στη νέα ελληνική (20 μονάδες)

Β. να απαντήσουν σε:

(α) Μία (1) ερώτηση γραμματικής (10 μονάδες)

(β) Μία (1) ερώτηση συντακτικού. (10 μονάδες)

Κάθε ερώτηση του αδίδακτου κειμένου μπορεί να αναλύεται σε δύο υποερωτήματα, ανάλογα με το είδος των ερωτήσεων που χρησιμοποιούνται.

Τα 5 σίγουρα βήματα:

1. Ψύχραιμη και προσεκτική μελέτη των κειμένων και των ερωτήσεων που δίνονται.

2. Προσεκτική, χωρίς βιασύνη, διατύπωση των απαντήσεων.

3. Ολοκληρωμένες απαντήσεις, χωρίς παραλείψεις, σωστά διατυπωμένες και ορθογραφημένες.

4. Οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν διαθέσιμο χρόνο για μια προσεκτική ανάγνωση όλου του γραπτού τους, πριν το παραδώσουν.

5. Ο τελικός έλεγχος είναι πολύ σημαντικός, αφού βοηθά στην αποφυγή παραλείψεων και άστοχων διατυπώσεων.

Το Διδαγμένο Κείμενο

* Προσεκτική μετάφραση που να αποδίδει το ύφος του συγγραφέα.

* Συστηματική μελέτη και γνώση των εισαγωγών και των ερμηνευτικών σχολίων.

* Απαιτείται κατανόηση του περιεχομένου στο σύνολό του και δυνατότητα εμβάθυνσης στα επιμέρους θέματα που θίγονται.

Το Αδίδακτο Κείμενο

* Επαρκής γνώση της γραμματικής και του συντακτικού που προαπαιτεί συστηματική προσπάθεια και συχνές επαναλήψεις.

* Εξάσκηση σε πολλά κείμενα και εξοικείωση με τον αρχαιοελληνικό λόγο.

* Προσεκτική μετάφραση σε φυσικό νεοελληνικό λόγο του αδίδακτου κειμένου.

* Προσοχή στα συμφραζόμενα για να αποδοθούν σωστά άγνωστες ή δίσημες λέξεις.

 

ΙΣΤΟΡΙΑ

Η Ιστορία εξετάζεται με συνδυασμό ερωτήσεων οι οποίες ταξινομούνται σε δύο ομάδες.

α. Στην πρώτη ομάδα περιλαμβάνονται δύο θέματα που μπορούν να αναλύονται σε ερωτήσεις με τις οποίες ελέγχονται οι ιστορικές γνώσεις των μαθητών (ιστορικές έννοιες, ιστορικά γεγονότα, χρονολογίες, δράση ιστορικών προσώπων, κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά και πολιτιστικά φαινόμενα, κ.λπ.) και η κατανόησή τους. (50 μονάδες)

β. Στη δεύτερη ομάδα περιλαμβάνονται δύο (2) τουλάχιστον θέματα που απαιτούν σύνθεση ιστορικών γνώσεων και κριτική ικανότητα (αξιολογήσεις ιστορικών γεγονότων ή ιστορικών προσώπων, ανάλυση αιτιών ή συνθηκών που συντέλεσαν στη διαμόρφωση και εξέλιξη σημαντικών ιστορικών φαινομένων κ.λπ.). (50 μονάδες)

Τα 4 σίγουρα βήματα:

1. Οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν συνολική γνώση των ιστορικών γεγονότων και πάνω απ όλα μετρά η κρίση, η αφαίρεση και η σύνθεση για την απάντηση των ερωτήσεων, ιδιαίτερα της Β ομάδας.

2. Αφού διαβάσουν προσεκτικά το κεφάλαιο, να κάνουν ένα σχεδιάγραμμα που να περιλαμβάνει τα κύρια στοιχεία, όπως τόπο και χρόνο, δρώντα πρόσωπα και απαραιτήτως αίτια και παράγοντες που οδήγησαν στο γεγονός.

3. Να συνδέσουν τα αίτια με τα αποτελέσματα και τη σημασία τους. Έτσι θα μπορούν να απαντήσουν στο πώς και το γιατί.

4. Στην ανάγνωση και ανάλυση παραθεμάτων και πινάκων χρειάζεται μεγάλη προσοχή, γιατί όσο βοηθητικά είναι τα κείμενα τόσο επικίνδυνο είναι να παρασύρουν τον μαθητή σε μια άνευ κρίσης αναπαραγωγή του κειμένου. Για να απαντήσει σωστά ο μαθητής στην ερώτηση «με βάση το παράθεμα και τις ιστορικές σας γνώσεις να απαντήσετε...» πρέπει:  

α. να ξέρει πολύ καλά τη θεωρία (γεγονότα) των διδαγμένων κεφαλαίων  

β. να ξεχωρίσει μέσα από το παράθεμα τα στοιχεία που φωτίζουν το γεγονός και να τα αναφέρει  

γ. αφού διαβάσει προσεκτικά, να επισημάνει στοιχεία που υπαινίσσεται ο συγγραφέας και που με την πρώτη ματιά είναι κρυμμένα, όμως ζητούνται από την ερώτηση και είναι διάσπαρτα σε διαφορετικά κεφάλαια του βιβλίου.

Τα 5 συνηθισμένα λάθη:

1. Οι μεγαλύτερες αδυναμίες εντοπίζονται σε θέματα της ομάδας Β, τα οποία απαιτούν σύνθεση ιστορικών γνώσεων και κριτική ικανότητα.

2.Πολλοί υποψήφιοι δεν περιορίζουν αυστηρά τις απαντήσεις τους σε όσα ζητεί η ερώτηση, αλλά επεκτείνονται σε γενικόλογο συνολικό σχολιασμό.

3. Παρατηρούνται λάθη στην απόδοση ορισμών και εξήγηση ιστορικών όρων στις ερωτήσεις σύντομης απάντησης.

4.Ανακρίβειες και λάθη σε ερωτήσεις για ιστορικά πρόσωπα, γεγονότα, χρονολογίες και φαινόμενα.

5. Λάθη απροσεξίας ή βιασύνης ακόμα και σε εύκολες ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου.

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Η εξέταση στη Νεοελληνική Λογοτεχνία αναφέρεται σε πεζό ή ποιητικό κείμενο που περιέχεται στη διδαχθείσα ύλη της αντίστοιχης τάξης, το οποίο δίνεται στους μαθητές σε φωτοτυπία, μαζί με τις αναγκαίες σημασιολογικές ή άλλες διευκρινίσεις. Το κείμενο συνοδεύεται από πέντε ερωτήσεις που αναφέρονται:

α. στον συγγραφέα του έργου και σε γραμματολογικά στοιχεία που προκύπτουν άμεσα ή έμμεσα από το κείμενο.  (15 μονάδες)

β. στη δομή του κειμένου, στην επαλήθευση ή διάψευση μιας κρίσης με βάση το κείμενο, σε παρατηρήσεις επί των εκφραστικών μέσων και τρόπων του κειμένου (υφολογική διερεύνηση, αφηγηματικές λειτουργίες, επιλογές του δημιουργού σε διάφορα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης) (2 ερωτήσεις)  (40 μονάδες)

γ. σε σχολιασμό ή στη σύντομη ανάπτυξη, σε 1-2 παραγράφους, ορισμένων χωρίων του κειμένου (1 ερώτηση) (25 μονάδες)

δ. σε σχολιασμό αδίδακτου λογοτεχνικού κειμένου το οποίο δίνεται στους μαθητές επίσης σε φωτοτυπία και είναι ίσης, κατά προσέγγιση, δυσκολίας με το διδαγμένο (1 ερώτηση). (20 μονάδες)

Γενικές Οδηγίες

* Δεν μαθαίνουμε «παπαγαλία» ερμηνευτικές προσεγγίσεις.

* Κριτική ανάγνωση του κειμένου, πλήρης κατανόηση, καθώς όλες οι ερωτήσεις είναι κειμενοκεντρικού χαρακτήρα.

* Αξιοποιούμε γνώσεις που αφορούν βιογραφικά στοιχεία των συγγραφέων, τις περιόδους που έζησαν, καθώς και στοιχεία για τη μορφή του κειμένου και το λογοτεχνικό ρεύμα στο οποίο ανήκει.

* Αλλιώς προσεγγίζουμε ένα ποίημα και αλλιώς ένα πεζογράφημα. Πεζογράφημα

* Προσεκτική ανάγνωση με στόχο την ολόπλευρη κατανόηση του κειμένου.

* Αναγνωρίζουμε τη μορφή, τη δομή, τα μέρη του κειμένου (κεφάλαια - παραγράφους - ενότητες), τον τρόπο που συνδέονται μεταξύ τους, πώς γίνεται η μετάβαση από το ένα μέρος στο άλλο, ποια είναι η εξέλιξη.

* Προσέχουμε τα κύρια και τα δευτερεύοντα πρόσωπα. Ποιος είναι ο ρόλος και η σημασία τους στην πλοκή του έργου, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, πώς αυτά λειτουργούντα προωθούν την εξέλιξη.

* Ιδιαίτερη σημασία έχει να διακρίνουμε ποιος είναι ο αφηγητής και ποια η οπτική γωνία του, πώς προχωρεί η αφήγηση: ευθύγραμμα στον χρόνο ή με αναχρονίες (αναδρομικές, προδρομικές αφηγήσεις, διάρκεια, συχνότητα).

* Προσέχουμε, ακόμα, τη σημασία των λεπτομερειών, τα εκφραστικά μέσα και τη γλωσσική ποικιλία του κειμένου - πώς δηλαδή διαφοροποιείται από περιβάλλον σε περιβάλλον και τι σημαίνει αυτό γενικότερα για το έργο. Ποίημα

* Η εκκίνηση γίνεται από το πρώτο, το αναφορικό επίπεδο, και επεκτείνεται σε ένα δεύτερο, το συνυποδηλωτικό επίπεδο. Τι είναι δηλαδή αυτό που υπονοείται και δεν καταδηλώνεται.

* Προσέχουμε τη χρήση της γλώσσας, τη θέση μιας λέξης μέσα στο κείμενο, τα επίπεδα ερμηνείας της, τις διαθέσεις ή τις προϋποθέσεις του ποιητή, τη μουσικότητα του στίχου.

 

ΛΑΤΙΝΙΚΑ

Στους υποψηφίους δίνεται διδαγμένο κείμενο 10-15 στίχων και ζητείται από αυτούς:

Α. να το μεταφράσουν στη νέα ελληνική γλώσσα (40 μονάδες)

Β. να απαντήσουν σε τέσσερις παρατηρήσεις: δύο (2) γραμματικές και δύο (2) συντακτικές, οι οποίες μπορεί να αναλύονται σε υποερωτήματα.  (60 μονάδες)

Τα συνήθη λάθη:

(α) Στη μετάφραση -  Ο νεοελληνικός λόγος πάσχει, πολλές φορές, με λάθη έκφρασης, λεξιλογίου και σύνταξης.  Ο μαθητής που έχει διαβάσει πρόχειρα προσπαθεί να αποδώσει το λατινικό κείμενο σε νεοελληνικό λόγο, ο οποίος παρουσιάζει κενά.

(β) Στη γραμματική -  Λάθη καταλήξεων στα ρήματα, αδυναμία να αναγνωρισθεί το θέμα και οι αρχικοί τους χρόνοι. Δεν αναγνωρίζονται οι συζυγίες, η φωνή και οι εγκλήσεις των ρημάτων. Τα επίθετα δεν διακρίνονται με ευκολία, υπάρχει αδυναμία σχηματισμού παραθετικών των επιθέτων. Οι αντωνυμίες συγχέονται με τα ονόματα και κλίνονται λάθος. Αδυναμία αφομοίωσης της ύλης, προσπάθεια στείρας απομνημόνευσης και χωρίς κριτική αξιολόγηση των δεδομένων της ύλης, η οποία δεν είναι μεγάλη.

(γ) Στο συντακτικό -  Δεν αφομοιώνονται με ευκολία οι εξαιρέσεις του λατινικού συντακτικού σε σχέση με αυτό της αρχαίας   ελληνικής γλώσσης. Ο μαθητής αρκείται απλώς να απαντήσει και όχι να δικαιολογήσει.

 

Επιπλέον στοιχεία στην ιστοσελίδα:

http://edu.klimaka.gr/anakoinoseis-panellhnies/plhrofories-panellhnies/475-odhgies-mystika-panellhnies-ejetaseis.html